Zajednički konsultativni odbor EU i Crne Gore traži preispitivanje Euro modela i kritikuje Velje brdo kao nedovoljan odgovor na stambenu krizu
.Zajednički konsultativni odbor Evropske unije i Crne Gore pozvao je Vladu da preispita ekonomske i socijalne efekte takozvanog Euro modela, dok je projekat Velje brdo ocijenio kao nedovoljan odgovor na složene stambene probleme građana. Poruke iz Brisela otvaraju važna pitanja o održivosti državne ekonomske politike, dostupnosti stanovanja i odnosu između kratkoročnih socijalnih mjera i dugoročnog razvoja.
U deklaraciji usvojenoj konsenzusom na sastanku u Briselu, 3. novembra 2026. godine, Zajednički konsultativni odbor ukazao je na potrebu da se najavljene ekonomske mjere ne posmatraju isključivo kroz neposredne koristi za građane, već i kroz njihove dugoročne posljedice po privredu, tržište rada i javne finansije.
Posebna pažnja posvećena je Euro modelu, koji podrazumijeva povećanje minimalnih zarada i penzija. Odbor nije osporio značaj poboljšanja životnog standarda, ali je upozorio da takve mjere moraju biti utemeljene na transparentnim ekonomskim i socijalnim analizama, uz jasno definisane izvore finansiranja i procjenu dugoročne održivosti.
Upozorenje je posebno značajno u kontekstu crnogorske privrede, čija konkurentnost zavisi i od produktivnosti rada, strukture troškova poslovanja i sposobnosti domaćih kompanija da odgovore na tržišne pritiske. Rast zarada koji nije praćen odgovarajućim rastom produktivnosti može povećati troškove poslovanja, oslabiti konkurentsku poziciju preduzeća i stvoriti dodatne pritiske na ekonomsku stabilnost.
To, međutim, ne znači da je povećanje zarada samo po sebi ekonomski problem. Suštinsko pitanje jeste da li rast primanja prati rast proizvodnje, investicija i ukupne produktivnosti, odnosno da li država raspolaže održivim modelom koji će omogućiti da veći dohodak građana ne bude kratkoročan rezultat administrativnih odluka, već posljedica snažnije ekonomije.
Velje brdo: Stanovi nijesu isto što i stambena politika
Još direktnije primjedbe odnose se na projekat Velje brdo, koji je Vlada predstavila kao jedan od ključnih odgovora na problem dostupnosti stanovanja.
Zajednički konsultativni odbor smatra da takav projekat, u predloženom obliku, ne predstavlja cjelovito rješenje stambenih potreba stanovništva. Kritike se odnose na model izgradnje i prodaje stanova, finansijsku dostupnost takvog stanovanja, dodatnu koncentraciju stanovništva u Podgorici i nedovoljnu zastupljenost drugih crnogorskih opština u stambenoj politici.
U osnovi ove primjedbe nalazi se šire razumijevanje stanovanja kao javnog i socijalnog pitanja, a ne isključivo građevinskog ili tržišnog poduhvata.
Izgradnja velikog broja stanova može povećati ponudu na tržištu, ali sama po sebi ne garantuje da će stanovi biti dostupni onima kojima su najpotrebniji. Za domaćinstva sa nižim primanjima, mlade ljude, porodice koje nemaju riješeno stambeno pitanje i građane koji žive izvan Podgorice, presudni su cijena, uslovi finansiranja, lokacija i dugoročna sigurnost stanovanja.
Zato se u preporukama Odbora naglašava potreba za drugačijim pristupom, zasnovanim na javnoj, socijalnoj i neprofitnoj stambenoj izgradnji, uz mogućnost korišćenja evropskih fondova i odgovarajućih finansijskih instrumenata.
Takav model podrazumijeva aktivniju ulogu države i lokalnih samouprava, dugoročno planiranje stambenih potreba i razvoj programa koji nijesu usmjereni isključivo na kupce koji mogu da ispune tržišne uslove.
Problem koji prevazilazi granice Podgorice
Jedna od važnijih dimenzija kritike Veljeg brda jeste pitanje teritorijalne ravnomjernosti razvoja.
Crna Gora se već godinama suočava sa izraženim demografskim i ekonomskim razlikama između centralnog i sjevernog regiona. Koncentracija stanovništva, radnih mjesta, obrazovnih i zdravstvenih usluga u Podgorici dodatno pojačava pritisak na infrastrukturu glavnog grada, dok se pojedine opštine suočavaju sa odlaskom stanovništva i nedostatkom razvojnih perspektiva.
U takvim okolnostima, stambena politika ne može se svesti samo na izgradnju novih naselja u Podgorici. Ona mora biti povezana sa regionalnim razvojem, otvaranjem radnih mjesta, dostupnošću javnih usluga i stvaranjem uslova za ostanak stanovništva u drugim djelovima države.
Upravo zbog toga evropske preporuke imaju širi značaj od kritike jednog konkretnog građevinskog projekta. One otvaraju pitanje kakvu stambenu politiku Crna Gora želi da razvija i da li je ona dio dugoročne strategije demografskog, socijalnog i ekonomskog razvoja.
Preporuke nijesu odluka Evropske unije
Ipak, važno je precizno razumjeti institucionalni značaj usvojenih zaključaka.
Zajednički konsultativni odbor EU i Crne Gore savjetodavno je tijelo koje okuplja predstavnike Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta i organizovanog civilnog društva Crne Gore. Njegove deklaracije i preporuke nijesu pravno obavezujuće za Vladu, niti predstavljaju odluke Evropske komisije ili drugih institucija EU.
Zbog toga se stavovi Odbora ne mogu tumačiti kao formalno odbacivanje Euro modela ili zahtjev za obustavljanje projekta Velje brdo. Njihov značaj je prije svega u tome što predstavljaju institucionalizovan glas evropskog i crnogorskog organizovanog civilnog društva u procesu praćenja evropskih integracija.
Ali činjenica da preporuke nijesu obavezujuće ne umanjuje njihovu političku i stručnu težinu. One ukazuju na pitanja koja će Vlada morati ozbiljno da razmotri ukoliko želi da ekonomske i socijalne politike uskladi sa evropskim standardima održivosti, socijalne uključenosti i ravnomjernog razvoja.
Na kraju, suština poruka iz Brisela nije u osporavanju prava građana na veće zarade ili dostupnije stanove. Naprotiv, riječ je o pitanju kako te ciljeve ostvariti na način koji neće proizvesti nove ekonomske i socijalne probleme.
Izvor :Evropski i ekonomski socijalni komitet
ETOportal / V.M.
