Na najvećem svjetskom sajmu vazduhoplovne i vojne industrije, Paris Air Show, izbila je diplomatska i bezbjednosna drama kada su francuske vlasti naložile zatvaranje četiri štanda izraelskih firmi zbog kršenja bezbjednosnog protokola i izlaganja nedozvoljenog ofanzivnog oružja.
Prema informacijama koje je prenio Reuters, francuske vlasti su intervenisale nakon što izraelske kompanije nijesu poštovale direktne smjernice francuske državne bezbjednosne agencije, koje jasno zabranjuju prikazivanje ofanzivnog ili kinetičkog oružja na ovom međunarodnom sajmu.
Postupanje francuskih vlasti nije bilo iznenadno niti politički motivisano, već se oslanja na striktne bezbjednosne protokole koji važe na oružanim sajmovima u zemljama EU, posebno kada se radi o javno dostupnim prezentacijama. Francuska bezbjednosna služba zadužena za ovakve događaje ima ovlašćenje da izda smjernice svim učesnicima, a njihovo nepoštovanje automatski dovodi do zatvaranja štandova i potencijalnih pravnih posljedica.
Stručnjaci za međunarodno pravo ističu da se oružje klasifikuje na defanzivno i ofanzivno, pri čemu je potonje, poput projektila, borbenih dronova i raketnih sistema, strogo ograničeno za prikazivanje bez prethodne dozvole domaćina sajma i državnih bezbjednosnih struktura.
U ovom slučaju, izraelske firme su navodno izložile opremu koja spada u ofanzivne kapacitete, uprkos prethodnim instrukcijama da se takva oprema ukloni. Time su, prema mišljenju francuskih zvaničnika, direktno prekršile pravila javnog prikaza vojne opreme u okviru EU normi.
Ovaj incident dolazi u trenutku kada su odnosi između Pariza i Tel Aviva već ozbiljno narušeni, naročito nakon što je predsjednik Francuske Emmanuel Macron javno kritikovao izraelsku vojnu kampanju u Gazi. Pariz se pozicionirao među onim zapadnim prestonicama koje u posljednjih nekoliko mjeseci pozivaju na veću odgovornost izraelske vojske i političko rješenje sukoba.
U tom kontekstu, iako su zatvaranja štandova zvanično sprovedena iz bezbjednosnih i pravno-regulatornih razloga, njihova politička težina i simbolika nisu prošle nezapaženo ni u diplomatskim krugovima ni u izraelskoj javnosti.
Portparol organizatora sajma GIFAS potvrdio je da su štandovi zatvoreni, ali nije želio da ulazi u detalje. Tri manja izraelska štanda, koja su izlagala opremu koja ne spada u ofanzivne kategorije, kao i štand izraelskog Ministarstva odbrane, ostali su otvoreni.
Izrael je, prema diplomatskim izvorima, uputio oštar protest francuskoj strani, tumačeći zatvaranje kao “politički potez” pod pritiskom međunarodne osude izraelskih akcija u Gazi.
Ipak, prema stručnjacima za međunarodne sajamske protokole i vojnu industriju, Francuska je imala puno pravno utemeljenje da djeluje onako kako je djelovala, jer svaki izlagač mora da se striktno drži propisanih tehničkih i pravnih uslova učešća.
Ova situacija nije samo izolovan incident, već signal promjene u francuskom stavu prema izraelskom vojnom lobiju, kao i upozorenje drugim državama i kompanijama koje planiraju da učestvuju na sličnim sajmovima širom Evrope. U vremenu pojačane geopolitičke osjetljivosti, pravila više nijesu formalno, već crvena linija koju se ne smije preći.
ETOportal / mr Vojislav Marković
