Stupanjem na snagu izmjena Zakona o zaštiti prirodnog i kulturno-istorijskog područja Kotora, država je prvi put jasno povukla crvenu liniju u prostoru Boka Kotorska, uvodeći moratorijum na gradnju i istovremeno zaustavljajući legalizaciju bespravno podignutih objekata u zoni pod zaštitom UNESCO. Ova mjera dolazi nakon višegodišnjeg pritiska međunarodnih institucija i domaće javnosti, koji su ukazivali na nekontrolisanu urbanizaciju, nasipanje obale i devastaciju plaža i ponti, posebno u zaleđu zaliva.
Zakon uvodi diferenciran režim, dok je na teritoriji Kotor praktično suspendovana svaka nova gradnja osim objekata od javnog interesa, u Herceg Novi i Tivat ostavljena je mogućnost izdavanja dozvola, ali uz strogu kontrolu i obaveznu saglasnost Uprave za zaštitu kulturnih dobara. Upravo ta „pravna pukotina“ već izaziva dilemu, da li će selektivna primjena otvoriti prostor za nastavak praksi koje su i dovele do degradacije prostora.
Jer problem nije nastao preko noći. Godinama unazad, obala Boke suočena je sa divljom gradnjom, nelegalnim betoniranjem ponti i nasipanjem mora, često uz prećutnu ili otvorenu podršku lokalnih struktura. Legalizacija takvih objekata, koja je sada stopirana, bila je jedan od ključnih mehanizama kojim se bespravna gradnja retroaktivno „pretvarala“ u zakonitu, čime je dodatno obesmišljavana planska dokumentacija i devastiran javni interes.
Odbijanjem amandmana da se pojedine opštine izuzmu iz režima zaštite, Skupština Crne Gore poslala je signal da se upravljanje ovim prostorom više ne može voditi lokalnim kompromisima. Ipak, ostaje otvoreno pitanje sprovođenja, bez dosljedne kontrole na terenu, zabrana može ostati samo normativna ambicija, dok praksa nastavlja po starom obrascu.
Novi zakon tako otvara dvostruki front, između potrebe da se sačuva jedinstveni pejzaž Boke i pritisaka investitorskog urbanizma koji je godinama oblikovao obalu. Hoće li moratorijum označiti stvarni prekid sa politikom devastacije ili tek privremenu pauzu u njenom kontinuitetu, zavisiće manje od zakonskog teksta, a više od političke volje da se konačno uspostavi red u prostoru koji je odavno na granici izdržljivosti.
ETOportal / V.M.
