Sjedinjene Američke Države usvojile su Zakon o demokratiji i prosperitetu Zapadnog Balkana, kojim se uvodi obavezujući okvir za borbu protiv korupcije, podrivanja demokratije i ugrožavanja stabilnosti u regionu, uključujući mogućnost uvođenja sankcija protiv ključnih političkih aktera.
Zakon je usvojen u Predstavničkom domu Kongresa SAD kao dio šireg Zakona o autorizaciji nacionalne bezbjednosti (NDAA) za 2026. godinu, a podržalo ga je ukupno 312 kongresmena (197 republikanaca i 115 demokrata), dok je protiv glasalo 112. Nakon usvajanja u Predstavničkom domu, zakon je upućen Senatu, a potom i predsjedniku Donaldu Trampu na potpisivanje. Iz Bijele kuće je saopšteno da će predsjednik zakon potpisati.
Za razliku od ranijih rezolucija i političkih poruka, ovaj akt ima punu zakonsku snagu i njegove odredbe postaju obavezujuće za Stejt department i Pentagon, čime se američka politika prema Zapadnom Balkanu jasno institucionalizuje.
Iako su zapadni mediji NDAA uglavnom analizirali kroz prizmu evropske bezbjednosti, jačanja istočnog krila NATO-a i vojne pomoći Ukrajini, u samom zakonu je precizno definisan i strateški odnos SAD prema Zapadnom Balkanu, koji se označava kao region od ključnog značaja za mir, stabilnost i prosperitet Evrope.
Kao jedna od glavnih prijetnji tim ciljevima, zakon eksplicitno navodi korupciju, uključujući i korupciju među ključnim političkim liderima, kao i organizovane kampanje dezinformacija koje podrivaju demokratske institucije i integritet izbornih procesa. Posebno se ukazuje na politička okruženja obilježena autokratskom kontrolom i dubokim partijskim sukobima, u kojima se, kako se konstatuje, korupcija i dezinformacije sistemski šire.
Zakon predviđa da predsjednik SAD mora, najkasnije u roku od 90 dana od stupanja na snagu, uvesti sankcije protiv svakog stranog lica za koje se utvrdi da je učestvovalo ili pokušalo da učestvuje u korupciji povezanoj sa Zapadnim Balkanom. To obuhvata koruptivne radnje koje sprovode ili podržavaju vlade, sadašnji ili bivši državni funkcioneri u regionu.
Sankcije su predviđene i za pojedince i politike koje ugrožavaju mir, bezbjednost, stabilnost ili teritorijalni integritet država Zapadnog Balkana, kao i za one koji podrivaju demokratske procese ili su odgovorni za teška kršenja ljudskih prava. Mjere mogu uključivati blokadu imovine i ukidanje viza, čime sankcije dobijaju i direktnu ličnu dimenziju. Istovremeno, zakon obavezuje državnog sekretara SAD da razvije Inicijativu za borbu protiv korupcije, kroz tehničku pomoć, obuku i razmjenu najboljih praksi sa institucijama regiona, uz poseban fokus na pravosuđe, nadzor izbora i javne nabavke.
Usvajanje ovog zakona predstavlja jasno upozorenje političkim elitama na Zapadnom Balkanu da se tolerancija prema sistemskoj korupciji i urušavanju demokratskih standarda u američkoj politici, završava.
ETOportal / V.M.
