Od 2. avgusta 2026. u Evropskoj uniji počela je primjena pravila o transparentnosti sadržaja generisanog ili izmijenjenog vještačkom inteligencijom. Cilj je jednostavan – korisnik treba da zna kada razgovara sa AI sistemom i kada gleda ili čita sadržaj koji je vještački napravljen ili izmijenjen.
AI Fokus/Nataša Goleš
Ali to ne znači da od tog datuma svaka fotografija, svaki tekst ili svaki video napravljen uz pomoć AI mora automatski imati oznaku „generisano vještačkom inteligencijom“.
Pravila su preciznija.
Deepfake mora biti označen
Ako AI napravi ili izmijeni fotografiju, video ili audio tako da stvarna osoba, događaj, mjesto ili predmet djeluju autentično, a sadržaj bi mogao da zavara publiku, riječ je o takozvanom deepfake sadržaju.
Takav sadržaj mora biti jasno označen kao vještački generisan ili izmijenjen.
Kod umjetničkih, satiričnih, kreativnih ili fikcionalnih djela obaveza je blaža – dovoljno je na odgovarajući način naznačiti da je sadržaj vještački generisan ili izmijenjen, bez narušavanja samog djela.
AI tekst nije isto što i svaki tekst uz pomoć AI
Posebno pravilo postoji za tekst koji je generisan ili izmijenjen pomoću AI i objavljen sa ciljem informisanja javnosti o pitanjima od javnog interesa.
Takav tekst, prema članu 50 AI Act-a, treba označiti kao AI-generisan ili izmijenjen.
Međutim, postoji veoma važan izuzetak.
Ako je AI sadržaj prošao ljudsku provjeru ili uredničku kontrolu, a za objavljivanje postoji jasno utvrđena urednička odgovornost fizičkog ili pravnog lica, ova obaveza označavanja se ne primjenjuje.
Drugim riječima, korišćenje AI kao pomoćnog alata u redakciji samo po sebi ne znači da svaki objavljeni tekst mora biti označen kao „AI tekst“. Ključno je šta je sa sadržajem urađeno nakon njegove generacije i ko za njega preuzima uredničku odgovornost.
A šta je sa chatbotovima?
Kada osoba razgovara sa AI sistemom koji je namijenjen direktnoj komunikaciji sa korisnikom, korisnik mora biti obaviješten da komunicira sa mašinom, osim kada je to očigledno iz okolnosti i konteksta. Informacija mora biti jasna i dostupna najkasnije prilikom prve interakcije.
Dakle, nije svaki AI sadržaj „zabranjen“ niti svaki mora imati etiketu
Suština novih pravila nije zabrana korišćenja vještačke inteligencije, već transparentnost prema publici.
Najveća obaveza odnosi se na sadržaje koji mogu da stvore lažan utisak da su autentični, posebno deepfake materijal, kao i na AI-generisane tekstove koji se koriste za informisanje javnosti o pitanjima od javnog interesa – uz važan izuzetak kada postoji stvarna ljudska ili urednička kontrola.
Za medije je upravo taj izuzetak posebno značajan. On potvrđuje da se odgovornost ne prebacuje na mašinu: kada redakcija provjeri sadržaj i preuzme uredničku odgovornost za ono što objavljuje, AI može ostati alat u procesu rada, a ne „autor“ koji određuje šta će javnost pročitati.
Nova pravila zato ne znače kraj korišćenja AI u medijima. Znače da će sve važnije biti ko je sadržaj napravio, kako je nastao, da li je provjeren i ko za njega odgovara.
Napomena: AI Act je uredba Evropske unije, a ne crnogorski zakon. Njena primjena u Crnoj Gori zavisi od pravila o teritorijalnom dometu Uredbe i procesa usklađivanja domaćeg zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU.
ETOportal
